آثار ایرانی از جشنواره‌های جهانی کنارگذاشته می‌شوند؛ لزوم تغییر ساختار

زحل رضوی نویسنده و کارگردان که به عنوان داور در چند جشنواره بین‌المللی از جمله جشنواره فیلم کوئست، یونیورسال فیلم فستیوال و f۵iff حضور داشته است، در گفتگو با خبرنگار مهر درباره این تجربیات اظهار کرد: درباره  شیوه داوری جشنواره‌ها باید بگویم که داوری‌های بین‌المللی به صورت آنلاین و از طریق سایت تخصصی فیلم فیری وی انجام  می‌شود. بعد از رایزنی دبیر و یا مدیر جشنواره با داور منتخب، آنها دسترسی داور را از همین سایت به فیلم‌های بارگزاری شده باز می کنند. همه فیلم‌ها یک فرم آنلاین  امتیازبندی شده دارند. به صورت تخصصی از نظر کارگردانی، فیلمنامه، نور، صدا، بازیگر نقش اول مرد، نقش اول زن، تدوین و ... . میانگین رای داوران به  همه فاکتورهای اصلی یک فیلم امتیاز نهایی هر فیلم را رقم می زند. 

وی اظهار کرد: من به شخصه گاهی برای رسیدن به رای درست، فیلم‌ها را بیشتر از یکبار تماشا می‌کنم. برگزیدگان سال‌های اخیر غالبا مجموعه ای از  پیوند چشمگیر همه عوامل تاثیرگذار در تولید به اضافه خلاقیت در موضوع را داشته اند. متوجه شدم در فیلم های کوتاه پذیرش آثار بیشتر مبتنی بر محتوایی است که به نمایش و پویایی احساسات مثبت گرایش بیشتری نشان می دهند. پایان های گنگ یا استعاره های نامفهوم غالبا به دلیل حجم بالای فیلم هایی که مورد داوری قرار می گیرند از شانس کمتری بر خوردارند.

این کارگردان بیان کرد: توصیه من به فیلمسازان جوان این است که موضوع حتی اگر ساده باشد اما اگر کارگردان از شیوه روایت خلاقانه استفاده کرده باشد، شانس بالاتری دارد. بهتر است فیلمسازهای جوان روی شیوه خلاقانه روایت به خصوص مبتنی بر تصویر بیشتر وقت بگذارند تا روایت‌های مبتنی بر دیالوگ. نوشتن خلاصه منسجم از روایت در فرم ثبت اثر بسیار بیشتر از آنچه گمان می کنند در دیده شدن آثارشان موثر است. داوران در روز تعداد زیادی اثر را بررسی می کنند. خلاصه اثر کمک می کند سریع تر به فضای فیلم وارد شوند و زودتر درگیر فیلم شوند. رنگ و نور، تدوین و طراحی صدا را دست کم نگیرند. تعریف یک داستان به خودی خود این روزها اثرگذاری کمی دارد. به خصوص در رقابت با فیلمسازهای جوان دیگر کشورها که به ایجاد فضای دراماتیک با تکیه بر پیوند دنیای رئال و فانتزی گرایش پیدا کرده اند.

وی درباره تجربه حضور فیلمش در جشنواره تلویزیونی کودک بیان کرد: نکته بسیار قابل توجه برای من در آن جشنواره، جایگاه سینما در نظام آموزشی کودکان بود. حضور دانش‌آموزان به‌صورت سازمان‌یافته و گسترده در سالن‌های سینما کاملاً محسوس بود، به‌گونه‌ای که گویی سینما رفتن بخشی از برنامه آموزشی آنهاست. علاوه بر این، جلسات پرسش و پاسخ با کارگردانان برگزار می‌شد و کودکان درباره فرآیند تولید فیلم سؤال می‌پرسیدند. این تعامل برای من بسیار الهام‌بخش بود و نشان می‌داد که چگونه می‌توان از سنین پایین، مخاطب آگاه و علاقه‌مند به سینما تربیت کرد.

این کارگردان تاکید کرد: در این جشنواره‌ها، کنجکاوی زیادی نسبت به سینما و انیمیشن ایران وجود داشت. در مهمانی‌ها و گردهمایی‌های داوران که اغلب در فضاهای تاریخی برگزار می‌شد، گفتگوهای مفصلی درباره جایگاه انیمیشن، فرهنگ و فرآیند فیلمسازی در کشورهای مختلف شکل می‌گرفت. با این حال، محدودیت‌های حضور فیلمسازان ایرانی کاملاً مشهود بود. همزمان با من، یکی از فیلمسازان ایرانی نیز به جشنواره دعوت شده بود، اما به‌دلیل مشکلات ویزا نتوانست حضور پیدا کند. این موضوع نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از ضعف تعامل ما با سینمای جهان، ناشی از دشواری‌های حضور فیزیکی فیلمسازان در رویدادهای بین‌المللی است و این مسئله عملاً به فرصت‌سوزی منجر می‌شود.

وی با اشاره به حضور پررنگ فیلمساران زن اظهار کرد: در داوری‌های اخیر که از سال ۲۰۲۲ تاکنون پنجمین تجربه داوری بین‌المللی من محسوب می‌شود، به‌وضوح شاهد پررنگ‌شدن حضور فیلمسازان زن در جهان بوده‌ام. آثار متعددی از زنان فیلمساز از اروپا، آمریکا، هند و دیگر کشورها در جشنواره‌ها حضور دارند و می‌درخشند. این در حالی است که حضور فیلمسازان زن ایرانی در مقایسه بسیار کم‌رنگ شده است. کاهش حمایت‌ها و فاصله گرفتن تولیدات ما از استانداردهای مورد انتظار جشنواره‌های بین‌المللی، باعث شده است این شکاف عمیق‌تر شود و حس نوعی حسرت ایجاد کند.

این هنرمند بیان کرد: فیلم‌های کوتاه درخشان، چه در حوزه کودک و نوجوان، چه در ژانرهای فانتزی و حتی وحشت، به‌وفور توسط زنان فیلمساز خارجی تولید می‌شود اما در ایران، مسیر حضور زنان فیلمساز روزبه‌روز پیچیده‌تر و محدودتر به نظر می‌رسد. این موضوع به‌وضوح در داوری‌ها دیده می‌شود تا جایی که در برخی جشنواره‌ها تأکید می‌شود آثار زنان حتماً توسط داور زن بررسی شود، چرا که تعداد این آثار بسیار بالاست و حتی گاه بخش‌های مستقلی به فیلم‌های زنان اختصاص داده می‌شود.

رضوی در پایان متذکر شد: به‌نظر من، با ایجاد بستر مناسب، حمایت هدفمند و به‌روزرسانی در شیوه‌های روایت، کارگردانی و حتی تجهیزات فنی، می‌توان دوباره زمینه درخشش سینمای ایران را فراهم کرد. متأسفانه در حال حاضر، بسیاری از آثار ایرانی به‌دلیل ساختارهای قدیمی و نداشتن تطابق با استانداردهای جهانی، در جشنواره‌های خارجی به‌راحتی کنار گذاشته می‌شوند. بازنگری جدی در این حوزه‌ها می‌تواند مسیر دیده‌شدن دوباره سینمای ایران را هموار کند.